Hộ kinh doanh 1–3 tỷ: tính thuế theo % hay theo thu nhập?
Người chủ sạp doanh thu vài tỷ thường chỉ nhớ một con số: vượt 1 tỷ là chịu thuế. Nhưng cái quyết định thực sự có nhẹ hơn hay nặng hơn lại nằm ở một lựa chọn ít người để ý: hộ có doanh thu trên 1 tỷ đến 3 tỷ đồng một năm được chọn giữa hai lối tính thuế thu nhập cá nhân — tính theo tỷ lệ % trên doanh thu, hoặc tính 15% trên phần thu nhập thật của mình — và phương pháp chọn cho thu nhập tính thuế được ổn định hai năm liền. Sổ tay nghiệp vụ quản lý thuế hộ kinh doanh của Cục Thuế (công văn 8247/CT-NVT ngày 02/11, công bố 10/11) vừa chốt lại cách xác định doanh thu và thuế suất từng ngành, đúng lúc đợt sale 27/11 sắp dồn tiền về: quyết trước khi tiền về thì nhẹ hơn tính sau. Bài này đặt hai lối tính lên bàn, ví dụ từng con số cho anh tự cân.
Hai phương pháp tính ra sao?
Khung pháp lý gọn: Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15 (Điều 7) cùng Nghị định 68/2026/NĐ-CP (Điều 5) chia nghĩa vụ thuế của hộ theo quy mô. Dưới 1 tỷ miễn thuế theo NĐ 141/2026. Từ trên 1 tỷ đến 3 tỷ: thuế GTGT luôn tính theo % doanh thu (không có cửa chọn ở phần này), còn thuế TNCN thì hai lối:
| Tiêu chí | Lối 1: theo % doanh thu | Lối 2: theo thu nhập tính thuế |
|---|---|---|
| Thuế GTGT | % × tổng doanh thu (phân phối 1%, dịch vụ 5%, sản xuất/vận tải 3%, khác 2%, cho thuê nhà 5%) | Y hệt bên trái — phần này không được chọn |
| Thuế TNCN | % × phần doanh thu vượt 1 tỷ (phân phối 0,5%, dịch vụ 2%, sản xuất/vận tải 1,5%, khác 1%, cho thuê tài sản/đại lý 5%) | 15% × (doanh thu − chi phí chứng minh được − trừ 1 tỷ) |
| Điều kiện | Không cần chứng minh chi phí | Chi phí phải có hóa đơn, chứng từ hợp lệ; giữ bộ sổ S2b–S2e |
| Ổn định | Mỗi năm tính lại trên số thực tế | Chọn rồi ổn định 2 năm liên tục |
Chênh lệch cốt lõi nằm ở một câu: lối theo % không hỏi lãi lỗ, lối theo thu nhập chỉ đánh 15% trên phần lãi thật nhưng bắt chứng minh được từng đồng chi phí.
Chọn lối nào rẻ hơn? Ba ví dụ cầm tay
Cùng quy doanh thu 2 tỷ đồng một năm:
Hộ phân phối hàng hóa (tỷ lệ 1% GTGT, 0,5% TNCN): lối % trả GTGT 20 triệu và TNCN 5 triệu — tổng 25 triệu. Muốn lối thu nhập rẻ hơn thì phải chứng minh chi phí gần 967 triệu chỉ trên phần doanh thu vượt, gần như không bao giờ. Phân phối gần như luôn theo %.
Hộ kinh doanh khác (2% GTGT, 1% TNCN): lối % trả 40 triệu cộng 10 triệu — 50 triệu. Điểm hòa của lối thu nhập là chi phí chứng minh khoảng 933 triệu trên phần vượt 1 tỷ.
Hộ dịch vụ (5% GTGT, 2% TNCN) — nhóm cân nhắc thật: lối % trả 100 triệu cộng 20 triệu — 120 triệu. Nếu chi phí chứng minh được 900 triệu, lối thu nhập chỉ đánh 15% trên 100 triệu lãi thật — 15 triệu, rẻ hơn 5 triệu. Chi phí càng cao chênh càng lớn: chi phí chứng minh được càng ít so với phần doanh thu vượt thì lối % càng nhẹ; chứng minh được gần hết phần lãi thật thì lối thu nhập dồn về đúng 15% trên phần chênh.
Một nguyên tắc để nhớ mà không cần mở máy tính: ngành có tỷ lệ % TNCN thấp (phân phối 0,5%) gần như luôn rẻ theo lối %; ngành dịch vụ với 2% TNCN và 5% GTGT mới là nhóm phải bấm thử hai đường. Ai lãi gộp mỏng, chi phí đầu vào tràn ngập hóa đơn — quán ăn, nhà hàng, sản xuất nhỏ — nên tính kỹ lối thu nhập; ai lãi dày mà chi phí lỏng lẻo, mua ở chợ nhiều — lối % là con đường sạch sẽ hơn nhiều so với cố chứng minh chi phí không có chứng từ.
Cách bóc ngưỡng và thuế suất từng ngành của lối % em đã gỡ riêng trong bài hộ kinh doanh vượt 1 tỷ: nộp thuế phần nào cho đúng, hôm nay chỉ khác chỗ: đó là phần "nộp bao nhiêu", đây là phần "tính theo đường nào".
Quy tắc ổn định 2 năm và đường chuyển khi vượt 3 tỷ
Điều 5 NĐ 68/2026 khóa rõ: chọn phương pháp thu nhập tính thuế thì ổn định hai năm liên tục, không lật kèo giữa chừng, nên phải chọn bằng con số dự báo cả hai năm, không chọn theo hứng một quý. Cổng hai chiều cũng nằm đó: hộ đang tính theo % mà doanh thu thực tế vượt trên 3 tỷ thì từ năm kế tiếp phải chuyển sang lối thu nhập tính thuế với thuế suất theo quy mô — trên 3 tỷ đến 50 tỷ là 17%, trên 50 tỷ là 20% theo Điều 7 Luật TNCN — kèm nghĩa vụ giữ sổ chi tiết chi phí đầy đủ như bộ 4 sổ em đã liệt kê trong bài hộ kinh doanh giữ sổ sách gì năm 2026: 1 sổ hay 4 sổ. Tin dẫn của Bộ Tài chính trên media Chính phủ cũng khẳng định đúng chuỗi này: doanh thu đến hết năm 2026 vượt 3 tỷ thì 2027 đổi phương pháp, doanh thu dưới 3 tỷ thì tiếp tục lối đang áp.
Ngoài ra hộ có nhiều ngành hoặc nhiều địa điểm áp thuế suất khác nhau còn có món trừ 1 tỷ để xếp sao cho rẻ: theo TT 50/2026, được chọn một ngành hoặc một địa điểm có lợi nhất để trừ trước, chưa đủ thì chọn thêm cho đến đủ. Ví dụ hộ vừa phân phối vừa cho thuê dịch vụ: trừ 1 tỷ ở ngành dịch vụ (2%) trước là tiết kiệm 15 triệu so với trừ nhầm ở phân phối (0,5%) — cùng một tờ khai, khác nhau chỉ vì xếp cột.
Câu hỏi thường gặp
Câu 1: Chọn lối % rồi, năm sau đổi sang lối thu nhập được không?
Được nếu chưa cam kết ổn định — quy tắc ổn định 2 năm gắn với người đã chọn lối thu nhập tính thuế. Ngược lại, muốn quay về lối % thì phải đợi hết chu kỳ ổn định.
Câu 2: Thuế GTGT có được chọn phương pháp khấu trừ không?
Không. Hộ kinh doanh tính GTGT theo phương pháp trực tiếp trên % doanh thu; phương pháp khấu trừ dành cho doanh nghiệp. Vì thế phần GTGT hai lối tính không có gì để so.
Câu 3: Hộ doanh thu 3,5 tỷ tính thế nào?
Thiệt tình rơi sang khung trên 3 tỷ: TNCN tính trên thu nhập tính thuế với thuế suất 17% (3–50 tỷ), kèm sổ chi tiết chi phí. Không còn cửa chọn % như nhóm 1–3 tỷ.
Câu 4: Chi phí nào được trừ khi chọn lối thu nhập?
Chi phí thực tế hợp lệ liên quan kinh doanh: hóa đơn đầu vào, chứng từ thanh toán, bảng kê mua hàng cho phần mua không hóa đơn. Chi phí không chứng minh được thì đừng mơ trừ — phần đó quay về lãi chịu 15%.
Quầy mình chốt phương pháp nào rẻ hơn? Tool tính thuế miễn phí của em nhập doanh thu, chi phí từng ngành là ra so hai đường ngay trước đợt sale cuối năm.
Xem thêm
- Hộ kinh doanh vượt 1 tỷ: nộp thuế phần nào cho đúng?
- Hộ kinh doanh 10 tỷ được chọn tính thuế theo doanh thu
- 4 vụ truy thu phạt tháng 9: mổ lỗi từng doanh nghiệp kèm luật
- Dịch vụ kê khai thuế TNCN GTGT hàng tháng 2026 thế nào?
- Cá nhân kinh doanh giảm 30% thuế TNCN: chốt việc nào ngay?
Căn cứ pháp lý: công văn 8247/CT-NVT; Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15; Nghị định Quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh 68/2026/NĐ-CP; Nghị định Sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định số 68/2026/NĐ-CP quy định về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và nghị… 141/2026/NĐ-CP; Thông tư Sửa đổi, bổ sung một số điều của thông tư số 18/2026/TT-BTC ngày 05 tháng 3 năm 2026 của bộ trưởng bộ tài chính quy định về hồ sơ, thủ tục… 50/2026/TT-BTC
Bài viết được thực hiện bởi Đội ngũ Chuyên gia Thuế TADA.
Cập nhật: 11/2026 | Nguồn thời sự: Sổ tay nghiệp vụ Cục Thuế (CV 8247/CT-NVT ngày 02/11/2026, công bố 10/11), media.chinhphu.vn. Văn bản pháp lý xem mục Căn cứ pháp lý phía trên.