Hộ kinh doanh doanh thu 2 tỷ lãi 100 triệu: thuế có oan?
Thuế tính trên doanh số chứ không tính trên lãi, nên sạp 2 tỷ lãi 100 triệu vẫn nộp đủ tiền thuế theo thuế suất ngành hàng. Bán càng nhiều lãi càng mỏng mà thuế không giảm — đó là cái oan có thật của thuế theo doanh thu.
Sạp vải nhập vào 150 nghìn một mét, bán ra 160 nghìn chưa tính sạp, nhân viên, điện nước. Thuế tính 1,5% trên doanh số. Bán càng nhiều càng thấy lỗ. Bên sạp bên cạnh thì bảo đóng thuế là nghĩa vụ, minh bạch rồi mới lớn được. Chuyện doanh thu lớn lãi mỏng này đang chia chợ thành hai phe, đúng lúc cuối tháng 10 tới là hạn khai thuế quý 3 của hộ kinh doanh (31/10, rơi vào thứ bảy nên dời sang thứ hai 02/11 theo lịch Thư Viện Pháp Luật cập nhật 29/9/2026).
Vì sao tiểu thương kêu doanh thu lớn mà lãi mỏng?
Vì nhiều ngành biên lãi chỉ 3-8% mà thuế lại tính trên doanh thu chứ không trừ chi phí. Ông bán đồ gia dụng ở chợ Đồng Xuân tính với phóng viên VOV (22/4/2026): doanh thu 2 tỷ một năm mà lãi 5-8%, bán cái quạt 1 triệu lãi 40-60 nghìn, trừ sạp, kho, vận chuyển, nhân công chỉ còn vài triệu một tháng. Chị bán tạp hóa phố Bạch Mai doanh thu 5-7 triệu một ngày mà lãi 300-400 nghìn, mì gói nước ngọt lãi vài phần trăm chưa kể hàng cận date, chuột cắn phải bỏ. Quán bún 6 triệu một ngày mà nguyên liệu mặt bằng đã nuốt 70-80%, còn 5-10 nghìn một bát.
Nói gọn: doanh thu là vốn quay vòng, lãi thật chỉ bằng tiền công lao động của cả nhà. Nhìn số 2 tỷ tưởng giàu, chia ra mỗi người vài triệu một tháng.
Luật 2026 tính thuế hộ kinh doanh thế nào?
Từ 01/01/2026, hộ kinh doanh doanh thu năm từ 01 tỷ đồng trở xuống được miễn thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân theo Nghị định 141/2026 sửa Nghị định 68/2026. Trên 01 tỷ thì kê khai nộp thuế theo doanh thu thực tế, thuế khoán bị xóa bỏ từ 01/01/2026 theo Nghị quyết 198 của Quốc hội. Hộ doanh thu trên 01 tỷ thuộc diện dùng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền theo Nghị định 70/2025.
Cách tính: thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu tính thuế, tỷ lệ khác nhau theo ngành (phân phối, dịch vụ, sản xuất, vận tải...). Nhóm doanh thu 1-3 tỷ còn có lựa chọn tính theo thu nhập sau chi phí với thuế suất 15% theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025. Chi tiết tỷ lệ từng ngành xem trong NĐ 141/2026 hộ KD và miễn thuế TNDN nhỏ và cách tính thuế TNCN 4 nhóm HKD.
Phe lo nói gì: càng bán càng lỗ, tăng giá thì mất khách?
Phe lo đông hơn ở chợ. Cốc chè 25 nghìn ở chợ Mơ giờ muốn lên 30 nghìn mới đủ đóng thuế mà sợ khách bỏ đi. Bà bán vải tính nhập 150 bán 160 mà thuế 1,5% doanh số đã 2.400 đồng một mét, chưa tính sạp và nhân viên là cầm chắc lỗ, tăng giá thì khách chạy sang online. Ông bán hành khô doanh thu 1,8 tỷ một năm lãi 6-7%, còn hơn 120 triệu chia cả nhà (theo Thế Giới Hội Nhập 22/9/2026). Chưa kể chi phí tuân thủ: máy tính tiền, phần mềm, thuê kế toán vài triệu đến hàng chục triệu một năm.
Thêm nỗi lo thủ tục. Bà bán thực phẩm khô ở chợ Tân Định xuất một hóa đơn mất 21 bước hơn 2 phút. Nhà có 3 sạp liền nhau phải kê khai 3 hộ riêng. Hàng tồn cũ nhập từ chợ đầu mối chỉ có giấy viết tay, giờ không biết lấy gì chứng minh đầu vào. Nhiều người đề nghị giữ thuế khoán cho hộ nhỏ người lớn tuổi, hoặc hạ thuế suất bán lẻ từ 1,5% xuống 0,8% cho nhẹ gánh.
Phe mừng cãi lại: minh bạch mới công bằng, ngưỡng 1 tỷ đã thoáng?
Phe mừng ít lời hơn nhưng lý lẽ cũng cứng. Anh bán cây cảnh ở Vĩnh Tuy nói thẳng với VOV: ngưỡng 01 tỷ miễn thuế là hợp lý, phần vượt ngưỡng đóng thuế là bình thường, chỉ mong thủ tục đơn giản đừng phạt oan. Lập luận chung của phe này: trước đây khoán theo ước đoán, hộ bán đắt khách đóng ngang hộ ế, người ngay đóng nhiều hơn người lách, bỏ khoán tính theo doanh thu thật mới công bằng.
Về dài hạn, sổ sách rõ ràng giúp vay vốn, bỏ sỉ cho siêu thị, mở thêm điểm bán. Chợ nào cũng có vài hộ đã xuất hóa đơn từ tháng 6, ban đầu lóng ngóng sau quen tay. Phe mừng chốt một câu: đau 6 tháng đầu để yên 10 năm sau, còn hơn năm nào cũng nơm nớp bị ấn doanh thu khoán.
Chuyên gia nói gì: đừng cãi ngưỡng, hãy sửa cách tính?
Tiến sĩ Lê Duy Bình (Economica Việt Nam, trả lời VOV) cho rằng tranh cãi 01 tỷ hay 02 tỷ là nhầm chỗ, mấu chốt là phương thức đánh thuế. Ông đề nghị cho hộ được khấu trừ chi phí hợp lý và hưởng quyền như giảm trừ gia cảnh trước khi tính thuế, thay vì chỉ nhìn doanh thu. Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt (Đại học Kinh tế, ĐHQG Hà Nội) đề nghị nâng ngưỡng chịu thuế lên 500 triệu đến 01 tỷ một năm, ngang khu vực, để hộ yên tâm kê khai thay vì lách doanh thu.
Ông Nguyễn Ngọc Tịnh (Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP.HCM) chỉ ra điểm vênh lớn nhất: người làm công ăn lương từ 2026 được giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu một tháng, còn chủ hộ trực tiếp lao động chịu rủi ro thì không có khoản nào. Ông Đỗ Duy Thanh (chuyên gia F&B) đề nghị ngưỡng 500-700 triệu với ăn uống, 800 triệu đến 01 tỷ với bán lẻ mới giữ được sinh kế. Ông Đoàn Minh Hồng (Công ty DVL) đề nghị giảm thuế tạm thời 3-5 năm cho hộ chuyển đổi thay vì dồn tiền đào tạo đại trà.
Hướng mở đã có trong luật: hộ doanh thu 1-3 tỷ được chọn tính theo thu nhập sau chi phí (thuế suất 15%) thay vì tính thẳng trên doanh thu, hợp với hộ chi phí lớn có đủ hóa đơn. Ai ít hóa đơn thì giữ cách tính theo doanh thu cho gọn.
Hộ lãi mỏng nên làm gì từ nay đến cuối năm?
Bốn việc xong trước Tết. Thứ nhất, tách tiền hàng khỏi tiền riêng, tài khoản ngân hàng trùng tên đăng ký kinh doanh để khỏi giải trình dòng tiền. Thứ hai, gom hóa đơn đầu vào ngay từ bây giờ, hàng chợ đầu mối không có hóa đơn thì lập bảng kê mua hàng kèm thông tin người bán. Thứ ba, thử tính cả hai cách (theo doanh thu và theo thu nhập sau chi phí) với số 9 tháng đầu năm để biết cách nào nhẹ hơn. Thứ tư, hộ nào sát ngưỡng 01 tỷ thì rà soát doanh thu quý 4, đừng để vượt ngưỡng trong ngỡ ngàng.
Chi tiết cách ghi sổ đơn giản xem thêm sổ sách hộ kinh doanh dưới 01 tỷ và trang chủ ketoanthuetada.com.
Còn thắc mắc nào thường gặp về thuế theo doanh thu?
1. Doanh thu 02 tỷ lãi 100 triệu có phải nộp thuế không?
Có, phần vượt 01 tỷ chịu thuế giá trị gia tăng và thu nhập cá nhân theo tỷ lệ ngành. Nhưng nhóm 1-3 tỷ được chọn tính theo thu nhập sau chi phí với thuế suất 15%, hộ lãi mỏng có hóa đơn đầy đủ nên thử cách này.
2. Thuế tính trên doanh thu hay lợi nhuận?
Mặc định tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu tính thuế. Riêng hộ 1-3 tỷ được chọn tính theo thu nhập (doanh thu trừ chi phí) nhân 15%. Trên 3 tỷ áp dụng khấu trừ và thuế suất cao hơn.
3. Bán lãi mỏng có được giảm thuế không?
Luật không giảm theo biên lãi, chỉ có ngưỡng miễn 01 tỷ và lựa chọn cách tính. Hộ chi phí lớn nên giữ hóa đơn đầy đủ để dùng cách tính theo thu nhập, thay vì chịu tỷ lệ trên doanh thu.
4. Tăng giá bán để bù thuế có được không?
Được, giá bán do hộ quyết định. Nhưng tăng thiếu tính toán dễ mất khách vào tay online. Nên tính đúng số thuế phải nộp trên từng món rồi tăng theo đợt kèm ưu đãi, thay vì tăng đồng loạt.
5. Không rành công nghệ, lớn tuổi thì kê khai sao?
Được tự ghi sổ giấy, nhờ người thân kiêm nhiệm hoặc thuê dịch vụ kế toán, lưu hồ sơ tối thiểu 05 năm. Cơ quan thuế các chợ lớn đang tập huấn trực tiếp, nên đi học một buổi thay vì đoán mò.
Bài viết được thực hiện bởi Đội ngũ Chuyên gia Thuế TADA.
Cập nhật: 09/2026 Nguồn tin: Thư Viện Pháp (lịch khai thuế tháng 10/2026), VOV 22/4/2026, Thế Giới Hội Nhập 22/9/2026, Thanh Niên, Học viện Concepts
Xem thêm
- Ở lại hộ kinh doanh hay lên công ty năm 2026: so sánh thuế 2 bên
- Shopee nổ đơn 2 tỷ và cái quên đắt giá: Đường nào cho hộ kinh doanh?
- Hóa đơn một đằng, bank một nẻo: Khi cái khôn lỏi biến thành cái dại
- Khai thuế quý 3 dời sang 2/11: nộp sớm hay chờ hết hạn?
- Công ty 5 người có phải đóng phí công đoàn 2% và khám sức khỏe?
Căn cứ pháp lý: Nghị định 68/2026/NĐ-CP; NĐ 141/2026; NĐ 70/2025; Luật Thuế TNCN 109/2025; NQ 198/2025/QH15; Luật 29/9/2026.