Tiệm sửa xe hoàn thành đơn 50 triệu tháng 11, khách hẹn thanh toán tháng 2 năm sau. Tiệm ghi sổ tháng 2, tính thuế năm sau. Đến kỳ quyết toán mới ngã ngửa vì luật tính theo thời điểm hoàn thành dịch vụ, không theo ngày thu tiền. Câu trả lời ngắn: doanh thu tính vào năm dịch vụ hoàn thành, kể cả chưa thu được đồng nào.

Chưa thu tiền vẫn tính doanh thu, luật viết thế nào?

Khoản 1 Điều 8 Nghị định 320/2025/NĐ-CP nói thẳng: doanh thu tính thu nhập chịu thuế là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền cung ứng dịch vụ kể cả trợ giá, phụ thu, phụ trội mà doanh nghiệp được hưởng, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền. Câu cuối cùng là chỗ nhiều chủ cửa hàng kẹt nhất, vì nghe qua tưởng tiền chưa về thì chưa phải tính.

Thời điểm chốt doanh thu nằm ở khoản 2 Điều 8 cùng nghị định. Bán hàng hóa thì lấy thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa cho người mua. Còn cung ứng dịch vụ thì lấy thời điểm hoàn thành việc cung ứng dịch vụ, hoặc hoàn thành từng phần việc cung ứng dịch vụ cho người mua, trừ một số trường hợp đặc thù nêu riêng ở khoản 3. Nói cách khác, tiền có về hay chưa không quyết định thời điểm tính thuế, mà việc làm có xong mới quyết định.

Trong buổi livestream đồng hành doanh nghiệp mới do Cục Thuế tổ chức ngày 15/10/2026, cán bộ trả lời đúng tình huống này: một đơn vị dịch vụ hoàn thành việc tháng 6/2026 nhưng khách thanh toán tháng 2/2027, doanh thu vẫn tính vào năm 2026. Không hề dịch chuyển sang 2027 vì tiền chưa về.

Các ngành đặc thù tính thời điểm ra sao?

Điểm c khoản 2 Điều 8 giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định thêm các trường hợp ngoài hai cách trên. Thông tư 20/2026/TT-BTC Điều 5 đã bổ sung cụ thể mấy ngành hay dính.

Hàng hóa xuất khẩu lấy thời điểm chuyển giao quyền sở hữu theo hợp đồng xuất khẩu. Không xác định được thì căn cứ theo quy định hải quan về cơ sở xác định hàng hóa xuất khẩu.

Vận tải hàng không lấy thời điểm hoàn thành việc cung ứng dịch vụ vận chuyển cho người mua. Xây dựng lắp đặt, kể cả đóng tàu, lấy thời điểm nghiệm thu công trình, hạng mục công trình, khối lượng xây dựng lắp đặt, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa. Đây là nhóm dễ sai nhất vì quy trình nghiệm thu kéo dài, tiền thường về sau nghiệm thu rất lâu.

Cung cấp điện, nước lấy ngày xác nhận chỉ số công tơ điện, công tơ nước ghi trên hóa đơn tính tiền. Còn cho thuê tài sản thì lấy số tiền bên thuê trả từng kỳ theo hợp đồng, và trường hợp thu tiền trước nhiều năm thì doanh nghiệp được chọn một trong hai cách là chia đều theo số năm, hoặc tính toàn bộ số tiền thu trước vào một lần.

Cho thuê thu tiền trước nhiều năm thì tính vào năm nào?

Khoản 3 Điều 8 Nghị định 320/2025 quy định riêng trường hợp này. Bên thuê trả tiền trước cho nhiều năm thì doanh nghiệp căn cứ điều kiện thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn chứng từ thực tế và việc xác định chi phí, có thể chọn một trong hai phương pháp.

Phương thức thứ nhất là lấy số tiền cho thuê tài sản của từng năm, tính bằng số tiền trả trước chia cho số năm trả tiền trước. Phương thức thứ hai là lấy toàn bộ số tiền cho thuê tài sản của số năm trả tiền trước. Chọn cách nào thì phải giữ ổn định, không nhảy cóc giữa chừng.

Lấy ví dụ cho dễ hình dung. Một gian hàng cho thuê mặt bằng ba năm, bên thuê trả trước 150 triệu. Chọn chia đều thì mỗi năm tính 50 triệu doanh thu. Chọn tính một lần thì năm đầu tiên tính cả 150 triệu. Cùng một hợp đồng mà hai cách cho hai bức tranh thuế khác hẳn nhau, nên chọn trước khi ghi sổ chứ không phải lúc quyết toán mới nghĩ.

Tiền chưa thu mà tính thuế thì công ty có thiệt không?

Đây là chỗ nhiều chủ cửa hàng ngại nhất. Làm xong dịch vụ, tiền chưa về, mà phải tính doanh thu và tính thuế theo. Nghe qua thấy mất lợi, nhưng nghĩ kỹ lại thấy luật làm vậy để đảm bảo nguyên tắc phát sinh, chứ không phải để bắt doanh nghiệp bỏ tiền ra sớm.

Nếu cho tính theo ngày thu tiền, một công ty làm nhiều dự án cuối năm chỉ cần kéo hợp đồng sang năm sau ký, hoặc thỏa thuận khách trả chậm, là dễ dàng dời doanh thu. Cơ quan thuế đối chiếu hóa đơn, biên bản nghiệm thu, dòng tiền ngân hàng rất nhanh lòi ra chỗ lệch. Đến lúc đó vừa nộp bù vừa giải trình, mệt hơn nhiều so với tính đúng từ đầu.

Phía ngược lại cũng có rủi ro. Doanh nghiệp tính doanh thu sớm theo đúng luật, nhưng dự án bị hủy giữa chừng, khách hoàn tiền lại. Lúc này phải làm thủ tục điều chỉnh doanh thu, hạch toán lại cho khớp sự việc. Tính sớm không phải là tính xong, mà là tính đúng thời điểm rồi theo dõi tiếp.

Cần làm gì với các đơn hàng đang treo cuối năm?

Việc đầu tiên là rà lại danh sách dịch vụ đã hoàn thành từ đầu năm đến nay, tách riêng phần đã thu tiền và phần chưa thu. Phần chưa thu vẫn phải tính doanh thu theo thời điểm hoàn thành, đừng để sang năm sau gộp chung.

Việc thứ hai là kiểm tra hồ sơ chứng minh thời điểm hoàn thành. Với dịch vụ thông thường thì biên bản bàn giao, email xác nhận của khách, ảnh hiện trường. Với xây lắp thì biên bản nghiệm thu. Với cho thuê thì hợp đồng và lịch thu tiền. Thiếu chứng từ thì khi bị hỏi rất khó giải trình.

Việc thứ ba là chốt với kế toán hoặc người làm thuế xem phần doanh thu chưa thu đã được tính vào đúng năm chưa, đặc biệt là các đơn hàng hoàn thành tháng 11, tháng 12. Cuối năm là lúc nhiều dự án dịch vụ chốt nghiệm thu, dễ bị lẫn giữa năm dịch vụ xong và năm tiền về.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Dịch vụ xong tháng 12 nhưng khách trả tháng 2 năm sau thì tính năm nào?
Tính vào năm dịch vụ hoàn thành, tức năm 12 tháng đó, theo khoản 2 Điều 8 Nghị định 320/2025. Ngày thu tiền không quyết định thời điểm tính doanh thu.

2. Bán hàng hóa và cho thuê tài sản tính thời điểm khác nhau thế nào?
Bán hàng hóa lấy thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng. Cho thuê tài sản lấy số tiền bên thuê trả từng kỳ, còn thu trước nhiều năm thì chọn một trong hai cách là chia đều theo năm hoặc tính toàn bộ một lần.

3. Doanh thu chưa thu có được trừ chi phí luôn không?
Doanh thu và chi phí là hai chỗ riêng. Chi phí phát sinh trong kỳ và đủ điều kiện thì được trừ vào kỳ đó, không phụ thuộc vào việc đã thu tiền hay chưa thu doanh thu.

4. Tính doanh thu sớm rồi mà khách hoàn tiền thì sao?
Phải điều chỉnh doanh thu cho khớp sự việc, hạch toán lại theo quy định kế toán và quản lý thuế. Tính đúng thời điểm là bước đầu, theo dõi tiếp là bước còn lại.

5. Công ty xây lắp thì lấy mốc nào làm căn cứ?
Thời điểm nghiệm thu công trình, hạng mục công trình, khối lượng xây dựng lắp đặt, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa, theo Thông tư 20/2026/TT-BTC.

Căn cứ pháp lý: Nghị định 320/2025/NĐ-CP; Thông tư 20/2026/TT-BTC; Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15.

Bài viết được thực hiện bởi Đội ngũ Chuyên gia Thuế TADA.